خلاصه کلی
دیپلماسی در مجمع عمومی سازمان ملل و تحولات منطقهای
مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک کانون تحولات دیپلماتیک اخیر است. مقامهای آمریکایی اعلام کردند که امنیت مسعود پزشکیان در این سفر بر عهده سرویس مخفی ایالات متحده خواهد بود و تردد هیئت همراه او به محدوده اطراف مقر سازمان ملل محدود میشود. در حالی که عباس عراقچی هدف اصلی این سفر را دفاع از حقوق ایران و بیان مظلومیت علی خامنهای دانسته است، روزنامه کیهان از پزشکیان خواست تا تریبون سازمان ملل را به دادگاه محاکمه آمریکا تبدیل کند. همزمان، قطر با همکاری پاکستان در تلاش است تا با ایجاد گفتوگو میان تهران و واشنگتن، به توافقی حتی کوتاهمدت برای بازگشایی تنگه هرمز دست یابد. از سوی دیگر، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از جمله امارات، قطر و عربستان سعودی به دنبال بازتنظیم روابط و ایجاد یک چارچوب امنیتی منطقهای با ایران هستند. در مقابل، وزیران خارجه گروه هفت در بیانیهای اقدامات ایران را الگویی خطرناک از تشدید تنش توصیف کردند و خواستار توقف حمایت از حوثیهای یمن شدند. بریتانیا نیز با درخواست عربستان سعودی برای پشتیبانی نظامی و سوخترسانی هوایی جهت مقابله با حملات حوثیها موافقت کرده است.
تنشهای دریایی، تنگه هرمز و بحران انرژی
اقدامات نظامی و تهدیدها در آبراههای بینالمللی بر بازارهای جهانی انرژی و سیاستهای منطقهای تاثیرگذار بوده است. علی الزیدی، نخستوزیر عراق، اعلام کرد تهران با ممانعت از عبور نفتکشهای عراقی از تنگه هرمز به دنبال افزایش قیمت جهانی نفت و اعمال فشار اقتصادی است که این اقدام درآمد نفتی عراق را ۶۰ درصد کاهش داده است. وی متعهد شد که گروههای شبهنظامی نیابتی وابسته به ایران را تا سال ۲۰۲۷ خلع سلاح کند. در واکنش به این بحرانها، امانوئل مکرون و دونالد ترامپ در نیویورک بر سر اقدام مشترک برای تضمین آزادی دریانوردی در تنگه هرمز و امنیت انرژی توافق کردند. همچنین دولت ترامپ پیشنهاد سرمایهگذاری ۵ میلیارد دلاری برای بازسازی زیرساختهای انرژی خاورمیانه با هدف کاهش وابستگی به تنگه هرمز را مطرح کرده است. جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، از انهدام سه تاسیسات هستهای ایران در حملات پیشین خبر داد و تهران را مسئول افزایش قیمت سوخت در آمریکا دانست. همزمان، برخی قانونگذاران آمریکایی خواستار پایان جنگ با ایران برای کاهش هزینههای زندگی شدهاند؛ موضوعی که بر اساس نظرسنجیها، رضایت از عملکرد ترامپ را به ۳۲ درصد کاهش داده است.
تشدید تحریمهای هوایی و مالی
با اعلام مقامات آمریکایی مبنی بر توقف خطوط هواپیمایی ایران در سراسر جهان از ابتدای مهرماه، شرکتهای هواپیمایی ترکیه شامل ترکیش ایرلاینز، پگاسوس و ایجت تمامی پروازهای خود به ایران را تا سال ۲۰۲۷ لغو و از سامانههای خود حذف کردند. با این حال، شرکت دولتی ایرانایر مدعی شد که پروازهای این شرکت به مقصد نجف همچنان برقرار خواهد ماند. در بخش مالی، دادستانهای فدرال آمریکا در حال بررسی احتمال نقض تحریمهای ایران توسط صرافی رمزارز بایننس هستند. از سوی دیگر، روزنامه شرق در گزارشی اعلام کرد که به دلیل تحریمها، وعدههای چندین دهه گذشته چین و روسیه برای تامین مالی طرحهای زیرساختی ایران محقق نشده است. همچنین نمایندگان دموکرات آمریکا از ترامپ خواستهاند در دیدار با شی جینپینگ، حمایتهای پکن از تهران از جمله ارائه تصاویر ماهوارهای نظامی را محکوم کند.
وضعیت حقوق بشر و مخالفتهای داخلی و خارجی
گزارشهای حقوق بشری نشاندهنده تداوم سرکوبها در داخل ایران است. بر اساس گزارش سازمان ههنگاو، طی یک سال گذشته دستکم ۳۱۵ کودک و دانشآموز و ۵۹ معلم و استاد دانشگاه توسط نهادهای امنیتی بازداشت شدهاند. همچنین علی زارعی دوزدرهسی، زندانی سیاسی محکوم به اعدام و از آسیبدیدگان چشمی اعتراضات سال ۱۴۰۱، به سلول انفرادی زندان قزلحصار منتقل شده است. در حوزه صنفی، خانه کارگر از اخراج ۲۵۰ هزار کارگر و خروج ۱.۵ میلیون کارگر از چرخه اشتغال رسمی طی شش ماه اخیر خبر داد. در عرصه بینالمللی، پیر پالیاو، رهبر حزب محافظهکار کانادا، در دیدار با شاهزاده رضا پهلوی بر لزوم اخراج عوامل سپاه پاسداران از کانادا تاکید کرد. مایک پومپئو نیز پیگیری مخالفان توسط جمهوری اسلامی در داخل و خارج را محکوم کرد.
سایر تحولات بینالمللی
در روسیه، حزب حاکم روسیه واحد در انتخابات پارلمانی موفق به کسب نزدیک به ۸۰ درصد کرسیهای دوما شد که پوتین آن را نشانه حمایت از جنگ اوکراین دانست. در آمریکا، دونالد ترامپ هشدارهای مربوط به خطرات هوش مصنوعی را یک فریب بزرگ خواند و خواستار پیشتازی ایالات متحده در این حوزه شد. همچنین شبکههای اصلی تلویزیونی آمریکا سیستم مشترک پوشش تصویری ترامپ را به دلیل ممانعت کاخ سفید از حضور شبکه سیانان موقتا تعلیق کردند.