در جریان تشدید تنش‌ها و حملات نظامی گسترده میان ایالات متحده، اسرائیل و جمهوری اسلامی، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، ضرب‌الاجلی نهایی تا ساعت ۲۰ روز سه‌شنبه برای دستیابی به توافق با تهران تعیین کرد. وی هشدار داد در صورت عدم پذیرش شروط آمریکا، زیرساخت‌های حیاتی ایران هدف قرار گرفته و کشور با ویرانی گسترده مواجه خواهد شد. ترامپ ضمن اشاره به برنامه‌های نظامی از پیش طراحی‌شده، تأکید کرد که پیشنهاد ۱۰ بندی ایران را «گام قابل‌توجه اما ناکافی» می‌داند. در سوی دیگر، مقامات جمهوری اسلامی اعلام کرده‌اند که مطالبات خود را تدوین کرده‌اند، اما با آتش‌بس موقت مخالفند.

حملات نظامی و وضعیت میدانی

عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل با شدت ادامه دارد. از جمله اهداف کلیدی منهدم‌شده می‌توان به مجتمع‌های پتروشیمی عسلویه (شامل پتروشیمی‌های پارس، زاگرس، مبین و دماوند)، فرودگاه‌های مهرآباد و ارومیه، مراکز نظامی در شیراز، تبریز، خرمشهر و اهواز اشاره کرد. وزیر دفاع اسرائیل اعلام کرد که با خروج ۸۵ درصد از صادرات پتروشیمی ایران از مدار، ماشین مالی سپاه پاسداران هدف قرار گرفته است. همچنین، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن مراکز داده دانشگاه صنعتی شریف منتشر شده است.

در مقابل، جمهوری اسلامی مدعی حملات تلافی‌جویانه به مواضعی در کویت (جزیره بوبیان) و تلاش‌هایی برای هدف قرار دادن اهداف در عربستان و امارات (از طریق پهپاد) شده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز وقوع حملات در ۷۵ متری نیروگاه بوشهر را تأیید و نسبت به عواقب چنین عملیاتی هشدار داد.

کشته شدن مقامات ارشد و عملیات نجات

سپاه پاسداران تأیید کرد که «مجید خادمی»، رئیس سازمان اطلاعات سپاه، در حملات بامداد دوشنبه کشته شده است. همزمان، ترامپ جزئیاتی از عملیات موفقیت‌آمیز نجات دو خلبان جنگنده آمریکایی ساقط‌شده در ایران را تشریح کرد. طبق اظهارات مقامات آمریکایی، این عملیات «نفس‌گیر» با پشتیبانی بیش از ۱۵۰ هواپیما و هلیکوپتر و علی‌رغم درگیری‌های شدید انجام شد. همچنین، ترامپ اعلام کرد برای جلوگیری از افتادن تجهیزات به دست نیروهای ایرانی، هواپیماهای ترابری در شن‌زار مانده را منهدم کرده‌اند.

بازتاب دیپلماتیک و سیاسی

گزارش‌ها حاکی از تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان، مصر، ترکیه، قطر و عربستان برای برقراری آتش‌بس است. امارات متحده عربی تأکید کرده که هر توافقی باید امنیت تنگه هرمز را تضمین کند. در همین حال، در داخل ایران، مقامات ارشد از جمله محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی ضمن محکوم کردن حملات، وعده پاسخ سخت داده‌اند. همزمان، اخباری از تعلیق همکاری باشگاه پرسپولیس با افشین پیروانی به دلیل سفر به آمریکا و تداوم قطع سراسری اینترنت در ایران گزارش شده است. این در حالی است که وضعیت جسد علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی که ۴۰ روز پیش کشته شد، همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

در شبانه‌روز گذشته، تنش‌های نظامی میان جمهوری اسلامی و ائتلاف آمریکا-اسرائیل به اوج بی‌سابقه‌ای رسیده است. حملات هوایی گسترده به نقاط مختلف ایران، همزمان با تهدیدات صریح دونالد ترامپ برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی ایران، فضای امنیتی و دیپلماتیک را در وضعیت انفجاری قرار داده است.

تشدید حملات هوایی و انفجارها در سراسر ایران

در ساعات پایانی یکشنبه و بامداد دوشنبه ۱۷ فروردین، گزارش‌های پرشماری از انفجار، پرواز جنگنده‌ها و شلیک موشک در شهرهای مختلف ایران از جمله تهران، شیراز، اراک، اصفهان، اهواز، قم، کرج و چندین شهر دیگر منتشر شد. در تهران، حملات هوایی منجر به آسیب دیدن یک ایستگاه تقلیل فشار گاز در غرب پایتخت و گزارش‌هایی از کشته‌شدن غیرنظامیان (از جمله کودکان در بهارستان و تهران) شده است. در اصفهان، تصاویر ماهواره‌ای حفره‌های بزرگ ناشی از انفجار در نزدیکی محل عملیات نجات خلبان آمریکایی را نشان می‌دهد و خساراتی نیز به آثار تاریخی کوهپایه وارد شده است. سپاه پاسداران متهم شده که از تونل‌های غیرنظامی برای جابه‌جایی لانچرهای موشکی استفاده می‌کند.

تقابل موشکی و وضعیت تنگه هرمز

همزمان با حملات به ایران، سپاه پاسداران به مراکز اسرائیل از جمله حیفا موشک شلیک کرد که منجر به کشته شدن حداقل دو نفر شد. در همین حال، دونالد ترامپ با تعیین ضرب‌الاجل تا روز سه‌شنبه، تهدید کرده است در صورت باز نشدن تنگه هرمز، «نیروگاه‌ها و پل‌های» ایران را هدف قرار خواهد داد. در پاسخ، مقامات جمهوری اسلامی این تهدیدات را محکوم کرده و سخنگوی وزارت خارجه تهدید به تلافی علیه منافع آمریکا کرده است. میانجی‌گران منطقه‌ای (ترکیه، مصر و پاکستان) تلاش‌های فشرده‌ای را برای برقراری آتش‌بس یا مذاکره آغاز کرده‌اند که تا این لحظه به دلیل اصرار دو طرف بر مواضع خود، بی‌نتیجه مانده است.

وضعیت داخلی و تغییرات سیاسی

اخبار حکایت از اعدام علی فهیم، از معترضان دی‌ماه ۱۴۰۴، تحت فشارهای امنیتی دارد. همچنین پس از گذشت بیش از یک ماه از معرفی مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر جدید، وی همچنان در انظار عمومی ظاهر نشده و فعالیت‌های رسانه‌ای پیرامون او عمدتاً محدود به محتوای تولیدی با هوش مصنوعی است. فضای امنیتی در شهرها با حضور نیروهای نظامی و شبه‌نظامی از جمله لشکر فاطمیون تشدید شده است. همزمان، موضوع فساد مالی نزدیکان مقامات پیشین، از جمله پرونده خواهرزاده قاسم سلیمانی در آمریکا، مورد توجه رسانه‌های غربی قرار گرفته است.

واکنش‌های بین‌المللی و بازارهای جهانی

در حالی که بریتانیا از سرنگونی پهپادهای ایرانی توسط جنگنده‌های خود خبر می‌دهد، تحلیلگران نسبت به خطرات جدی گسترش جنگ به زیرساخت‌های انرژی جهان هشدار داده‌اند. بازارهای جهانی نفت با جهش قیمت مواجه شده‌اند و دلار به عنوان دارایی امن، جایگاه خود را تثبیت کرده است. در عرصه دیپلماتیک، تلاش بحرین برای صدور قطعنامه در شورای امنیت سازمان ملل برای بازگشایی تنگه هرمز با سد وتوی روسیه و چین مواجه شده است. همزمان، جان بولتون از انفعال کشورهای اروپایی انتقاد کرده و آن را خطایی راهبردی خوانده است.

در سی و هفتمین روز از درگیری‌های گسترده، تنش‌ها میان جمهوری اسلامی و ائتلاف آمریکا و اسرائیل به اوج رسیده است. مهم‌ترین تحولات ۱۲ ساعت گذشته شامل عملیات نجات خلبانان آمریکایی، تهدیدات جدید دونالد ترامپ برای حملات زیرساختی و گسترش دامنه حملات متقابل در منطقه است.

عملیات نجات خلبانان آمریکایی

دونالد ترامپ تأیید کرد که دومین خدمه جنگنده اف-۱۵ که در خاک ایران سقوط کرده بود، طی یک عملیات «جسورانه» توسط نیروهای ویژه ایالات متحده نجات یافته است. طبق گزارش‌ها، این عملیات با مشارکت نیروهای کماندویی اسرائیل (واحدهای شلدگ و متکال) انجام شده و ۳۶ ساعت به طول انجامیده است. در جریان این عملیات، ارتش آمریکا برای جلوگیری از دسترسی نیروهای جمهوری اسلامی به تجهیزات، دو هواپیمای ترابری خود را در خاک ایران منهدم کرد. رسانه‌های جمهوری اسلامی ضمن ادعای شکست عملیات نجات، تصاویری از بقایای هواپیماها و هلی‌کوپترهای منهدم‌شده آمریکایی منتشر کردند و مقامات محلی در دهدشت از کشته شدن دست‌کم ۱۰ نفر در جریان درگیری‌های مرتبط با این عملیات خبر دادند.

تهدیدات ترامپ و وضعیت زیرساخت‌ها

دونالد ترامپ با لحنی تند، ضرب‌الاجلی برای سه‌شنبه تعیین کرد و هشدار داد در صورت عدم توافق یا عدم بازگشایی تنگه هرمز، نیروگاه‌ها و پل‌های ایران را بمباران خواهد کرد. او از این تهدید به عنوان «روز نیروگاه و روز پل» یاد کرد. در واکنش به این وضعیت، محمدباقر قالیباف و دیگر مقامات نظامی جمهوری اسلامی بر ادامه مقاومت تأکید کرده و تهدیدات ترامپ را «بی‌فایده» خواندند. در همین حال، نت‌بلاکس گزارش داد که ایران با سی و هفتمین روز قطع سراسری اینترنت، طولانی‌ترین خاموشی دیجیتال تاریخ را تجربه می‌کند.

گسترش حملات منطقه‌ای

تبادل آتش میان ایران و کشورهای منطقه و اسرائیل ادامه دارد:

• ایران: اهواز (فرودگاه بین‌المللی و جنب فروشگاه اتکا)، تهران و بروجرد هدف حملات هوایی قرار گرفتند. پدافند هوایی در تهران فعال گزارش شده است. همچنین گزارش‌ها حاکی از اختلال گسترده در شبکه بانکی (بانک سپه) و ناتوانی در پرداخت حقوق نظامیان است.
• امارات و بحرین: تاسیسات پتروشیمی «بروج» در امارات و «باپکو» در بحرین در پی حملات پهپادی و موشکی دچار حریق شدند.
• اسرائیل: بئر السبع و فرودگاه بن گوریون هدف حملات موشکی قرار گرفتند و اسرائیل اعلام کرد محمدرضا اشرفی، رئیس بخش بازرگانی قرارگاه نفت سپاه را در تهران کشته است. وزیر دفاع اسرائیل تأکید کرد تا زمانی که موشک‌پرانی ادامه یابد، رهبران و زیرساخت‌های جمهوری اسلامی هدف «حذفیات دردناک» خواهند بود.

تحولات دیپلماتیک و سیاسی

• دیپلماسی: تماس‌های دیپلماتیک فشرده‌ای میان ایران با روسیه، پاکستان و عمان برای کاهش تنش‌ها برقرار شده، هرچند ایران اعلام کرده عزمش برای دفاع راسخ است. چین نیز خواستار آتش‌بس و حل سیاسی مسائل شد.
• حقوق بشر: گزارش‌ها از اعدام دو معترض دیگر (محمدامین بیگلری و شاهین واحدپرست) به اتهام حمله به مکان نظامی و مرگ مشکوک حسین غاوی، شهروند معلول عرب در بازداشتگاه اطلاعات سپاه خبر می‌دهند.
• لبنان: دولت لبنان در حال پیگیری آتش‌بس با اسرائیل است؛ ضمن آنکه گزارش‌هایی از تنش در مورد وضعیت حضور سفیر جمهوری اسلامی در بیروت منتشر شده است.