خلاصه کلی
تنشهای نظامی و وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد در ماههای گذشته امنیت عبور حدود هزار و پانصد کشتی حامل نفت از تنگه هرمز را تامین و مینهای کارگذاشتهنشده توسط سپاه پاسداران را پاکسازی کرده است. دونالد ترامپ با تایید باز بودن تنگه هرمز و کنترل آمریکا بر آن، از عبور ۲۴ نفتکش در یک شب خبر داد. معاملهگران حجم عبور نفت را نصف زمان پیش از جنگ برآورد میکنند و کشورهای خلیج فارس به جز ایران، صادرات خود را از مسیرهای جایگزین افزایش دادهاند. در واکنش، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، بازگشت به شرایط پیش از جنگ را بدون در نظر گرفتن خسارتهای ایران غیرممکن دانست. همچنین محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، تهدید کرد در صورت ادامه محاصره، منافع اقتصادی آمریکا هدف قرار خواهد گرفت. از سوی دیگر، منابع آمریکایی هرگونه مذاکره فعلی با تهران یا اهمیت توافقهای جانبی با عمان را رد کردهاند.
تشدید تحریمهای اقتصادی و بنبست دیپلماتیک
دولت ترامپ با رد تفاهمنامه اسلامآباد، بر افزایش فشارهای اقتصادی تمرکز کرده است. ترامپ در اظهاراتی مدعی شد حکومت ایران برای توافق التماس میکند اما او تمایلی به دیدار ندارد. در همین راستا، وزیر خزانهداری آمریکا در نشست گروه ۲۰ تلاش خواهد کرد تا اعضا، بهویژه چین را به اجرای تحریمهای نفتی ایران ترغیب کند. این در حالی است که کارزار تحریمی آمریکا به دلیل شکلگیری سیستم اقتصادی موازی میان ایران، چین و روسیه با چالشهایی روبهروست. همزمان، نیوزیلند و استرالیا از موضعگیری صریح درباره تحریمهای جدید خودداری کردهاند. تحلیلگران معتقدند کاهش بیسابقه درآمد نفتی ایران میتواند توانایی مالی حکومت برای تامین نیروهای امنیتی و سرکوب را تضعیف کند، اگرچه برخی رسانهها این جنگ ششماهه را یک بنبست پرهزینه ارزیابی میکنند که اثرات آن بر اقتصاد جهانی کمتر از پیشبینیهای اولیه بوده است.
ارزیابی برنامه هستهای و ابعاد نظامی جنگ
بر اساس گزارشهای اطلاعاتی، حملات نظامی اسرائیل و آمریکا آسیبهای شدیدی به سه سایت غنیسازی ایران وارد کرده و چندین متخصص ارشد هستهای کشته شدهاند. این ارزیابیها نشان میدهد زمان گریز هستهای ایران از شش ماه به یک سال افزایش یافته است، هرچند به دلیل عدم بازگشت بازرسان آژانس، وضعیت دقیق برنامه هستهای نامشخص است. از سوی دیگر، ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد روسیه جنگ ششماهه ایران را فرصتی برای تضعیف ذخایر تسلیحاتی واشینگتن و تشدید حملات خود در اوکراین و اروپا تلقی میکند.
بحرانهای معیشتی و امنیتی در داخل ایران
بحرانهای اقتصادی نظیر سقوط ارزش ریال و تورم فزاینده، پایههای مشروعیت حکومت را با چالش مواجه کرده است. در همین رابطه، سازمان اطلاعات سپاه در بیانیهای نسبت به افزایش نارضایتیهای اجتماعی و احتمال وقوع اعتراضات خیابانی هشدار داد. در بعد کارگری، دبیر خانه کارگر هرمزگان از بیکاری ۲۰ هزار کارگر در این استان به دلیل رکود خبر داد. همزمان سرکوب قضایی معترضان ادامه دارد؛ مهدی ساورعلیا به پنج سال حبس تعزیری محکوم شده و حسن بندانی، جوان ۲۱ ساله، پس از احضار به اجرای احکام در اصفهان بازداشت و به انفرادی منتقل شده است. مسعود پزشکیان نیز در سخنانی کشور را قربانی ترور و توطئه برای ایجاد تفرقه داخلی دانست.
تحرکات نظامی اسرائیل در سوریه، لبنان و غزه
ارتش اسرائیل اقدامات نظامی خود را در جبهههای مختلف گسترش داده است. گزارشها از ورود نیروهای زمینی اسرائیل به جنوب سوریه و روستای بریقه برای بازرسی خانهها حکایت دارد. همزمان حملات توپخانهای و هوایی اسرائیل به مناطقی در جنوب لبنان ادامه دارد. در نوار غزه نیز ارتش اسرائیل دو تن از فرماندهان ارشد حماس را در حملات جداگانه از پای درآورد.