خلاصه کلی
تحولات اخیر نشاندهنده چرخش ناگهانی در تنشهای میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران است. به دنبال تعویق حمله نظامی برنامهریزیشده آمریکا به ایران توسط دونالد ترامپ و اعلام آغاز مذاکرات جدید، بازارهای جهانی نفت با کاهش قیمت روبهرو شدند و تلاشهای دیپلماتیک منطقهای برای کاهش تنشها شدت گرفته است. در همین حال، اسرائیل از تصمیم ترامپ ابراز ناامیدی کرده و به حملات خود در غزه ادامه میدهد، در حالی که تنشهای داخلی و امنیتی در ایران همچنان پابرجا است.
تعویق حمله آمریکا، آغاز مذاکرات و واکنش بازارهای جهانی
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، اعلام کرد که حمله گسترده و برنامهریزیشده به ایران را بنا به درخواست متحدان منطقهای از جمله عربستان سعودی، امارات و قطر و همچنین خود ایران، به تعویق انداخته و مذاکرات جدیدی از روز دوشنبه آغاز میشود. در پی این خبر، بهای جهانی نفت برنت حدود ۴.۸ درصد و نفت خام وست تگزاس بیش از ۵ درصد کاهش یافت.
گزارشها نشان میدهند که تلاشهای میانجیگرانه برای بازگشت به تفاهمنامه خردادماه در جریان است. این پیشنهاد شامل بازگشایی تنگه هرمز برای ۶۰ روز بدون دریافت عوارض، توقف حملات گروههای نیابتی ایران، و در مقابل پایان محاصره دریایی ایران و ازسرگیری صادرات نفت است. مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، این تفاهمنامه را حاصل خرد جمعی شورای عالی امنیت ملی و مرکز ثقل روابط خارجی آینده کشور خوانده است. با این حال، چهرههای تندرو در آمریکا مانند نیکی هیلی نسبت به فریبکاری ایران هشدار داده و خواهان نابودی کامل توانمندیهای هستهای و نظامی تهران شدهاند.
تحرکات دیپلماتیک و نارضایتی اسرائیل از تصمیم ترامپ
در پی تعویق حمله، دیپلماسی منطقهای با محوریت عربستان سعودی فعالتر شده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در دومین تماس تلفنی خود طی ۲۴ ساعت گذشته با فیصل بن فرحان، همتای سعودی خود، آخرین تحولات را بررسی کرد. فیصل بن فرحان همچنین در گفتگو با وزرای خارجه قطر و اردن بر ضرورت کاهش تنش و تضمین آزادی کشتیرانی در خلیج فارس تاکید کرد.
در مقابل، مقامات امنیتی اسرائیل به شدت از تصمیم ترامپ انتقاد کرده و آن را آسیبرسان به توان عملیاتی اسرائیل دانستهاند. به گفته رسانههای اسرائیلی، ارتش این کشور که برای تشدید تنشها آماده شده بود، اکنون در وضعیت ابهام و آمادهباش کامل به سر میبرد. همزمان، اسرائیل حملات خود به نوار غزه را ادامه داده که دستکم ۱۵ کشته بر جای گذاشته است؛ الی کوهن، وزیر انرژی اسرائیل، تاکید کرده که هیچ توافقی برای توقف حملات وجود ندارد و هدف نهایی نابودی کامل حماس است.
تنشهای امنیتی، تهدیدهای کیهان و وضعیت داخلی ایران
در حوزه امنیت دریایی، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا از وقوع حادثهای در نزدیکی سواحل عمان و شنیده شدن صدای انفجار در نزدیکی یک نفتکش خبر داد، هرچند به کشتی و خدمه آن آسیبی نرسیده است.
در داخل ایران، قوه قضاییه از اعدام دو شهروند به اتهام ارسال مختصات مکانهای حساس نظامی به موساد خبر داد. گزارشها نشان میدهد نارضایتیهای مردمی به دلیل بحران اقتصادی، قطعی آب و برق و اعدامها افزایش یافته و احتمال شکلگیری اعتراضات جدید وجود دارد. با این حال، روزنامه کیهان در موضعی تهاجمی مدعی شد که ایران میتواند با موشکهای خود در نصف روز زیرساختهای انرژی کشورهای عربی منطقه را فلج کرده و با استفاده از نفوذ خود، دولتهای جدیدی را در منطقه روی کار بیاورد.