خلاصه کلی
درگذشت علی خامنهای و چشمانداز آینده ایران
در یک تحول چشمگیر و در صدر اخبار، گزارشها حاکی از درگذشت علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، است. محمدحسین خوشوقت، برادر همسر مصطفی خامنهای، با اشاره به "رهبر کشتهشده جمهوری اسلامی"، دلایل عدم حضور علنی مجتبی خامنهای در انظار عمومی را توصیههای امنیتی دانست. او همچنین فاش کرد که علی خامنهای با مذاکره و برقراری روابط با آمریکا موافق بوده، به شرطی که آمریکا با احترام رفتار کند، اما برخی افراد در دفتر او مانع دسترسی اطلاعات به وی میشدند. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، نیز در سخنان خود به "رهبران جدید ایران" اشاره کرد و آنها را "باهوش" و "کمتر رادیکال" توصیف کرد. علیرضا زاکانی، شهردار تهران، برای اولین بار و برخلاف گفتههای پیشین، اعلام کرد که مراسم تشییع پیکر علی خامنهای در تاریخهای ۱۵ تیر در تهران، ۱۶ تیر در قم و ۱۷ تیر در عراق برگزار خواهد شد.
تفاهمنامه آمریکا و جمهوری اسلامی در دوران پس از خامنهای
دونالد ترامپ از دستیابی به یک "توافق موقت" (یادداشت تفاهم) با جمهوری اسلامی خبر داد که به گفته او همه اهداف آمریکا از جمله جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و بازگشایی فوری تنگه هرمز را محقق کرده است. او کشته شدن قاسم سلیمانی را عامل اصلی این تحول دانست و هشدار داد که اگر واشینگتن از رفتار ایران راضی نباشد، اقدام نظامی از سر گرفته خواهد شد. ترامپ تایید کرد که رفع تحریمها در مراحل بعدی مذاکرات مورد بحث قرار خواهد گرفت. گروه هفت نیز از این توافق حمایت کرده و آن را فرصتی برای مهار برنامه هستهای و فعالیتهای منطقهای ایران دانست. استرالیا نیز در واکنش به این تفاهمنامه، سطح هشدار سفر به منطقه را کاهش داد. جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، اعلام کرد کاخ سفید در تلاش است متن توافق را تا چهارشنبه یا حداکثر جمعه منتشر کند، هرچند میانجیها (پاکستان و قطر) خواستار تعویق بودهاند. پیشنویس غیررسمی منتشر شده نشان میدهد که طرفین به پایان فوری و دائمی جنگ، احترام به حاکمیت یکدیگر و مذاکره برای توافق نهایی ظرف ۶۰ روز متعهد شدهاند. بلومبرگ نیز گزارش داد که پیشنویس این یادداشت تفاهم شامل معافیتهایی برای صادرات نفت خام و محصولات پتروشیمی ایران است که به تهران اجازه میدهد صادرات نفت خود را بلافاصله از سر گیرد و پس از آغاز مذاکرات برای یک توافق دائمی، به برنامه توسعه اقتصادی ۳۰۰ میلیارد دلاری دسترسی پیدا کند. در واکنشهای داخلی ایران، ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، این توافق را "نامتوازن" و ناقض برخی خطوط قرمز دانست. روزنامه کیهان نیز خواستار تصویب این سند در مجلس و شفافیت در انتشار محتوای آن شد. کامران غضنفری، نماینده مجلس، نیز پیشبینی کرد که اسرائیل به زودی توافق را نقض خواهد کرد. حسن خمینی، نوه روحالله خمینی، این رخدادها را "جهاد اصغر" خواند و تاکید کرد که "جهاد اکبر" برای حفظ پیروزی و رفع نزاعهای داخلی آغاز میشود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و تیم مذاکرهکننده، بر اهمیت توسعه اقتصادی با تمرکز بر چین تاکید کرد و گفت ایران باید از مرحله تقابل عبور کند. پاکستان نیز خود را میزبان و تسهیلکننده اصلی این "توافق صلح" معرفی کرده و با بیلبوردهای تبلیغاتی در اسلامآباد از آن حمایت کرده است. همزمان، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که این توافق موقت میتواند به تقویت مالی حزبالله لبنان منجر شود.
تنشها در منطقه و حملات اسرائیل
در ادامه تنشها میان اسرائیل و حزبالله، خبرگزاری ملی لبنان از حملات هوایی اسرائیل به مناطق جنوبی لبنان از جمله منصوری، عازیه و براشیت خبر داد که منجر به زخمی شدن چندین نفر شد. این حملات در حالی صورت گرفت که مقامات جمهوری اسلامی تاکید کردهاند حملات اسرائیل به لبنان ناقض یادداشت تفاهم با آمریکا است. نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، سقف مذاکرات با اسرائیل را دستیابی به "امنیت متقابل" دانست و هرگونه طرح خلع سلاح حزبالله یا ایجاد "مناطق آزمایشی" را رد کرد. آویگدور لیبرمن، وزیر پیشین دفاع اسرائیل، حزبالله را به نقض آتشبس متهم کرد و مقامات سیاسی را به رها کردن نیروهای ارتش در شمال متهم کرد. دونالد ترامپ نیز با حمایت از حق اسرائیل برای دفاع از خود، خواستار "قضاوت درست" این کشور در تصمیمگیریهایش شد. مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، پیشنهاد انتقال اعضای حزبالله و حماس به ایران را برای برقراری صلح مطرح کرد.
وضعیت اقتصادی و دیگر تحولات داخلی
شورای هماهنگی بانکها تایید کرد که خدمات چهار بانک بزرگ ملی، تجارت، صادرات و توسعه صادرات پس از گذشت چهار روز از یک "حمله سایبری محدود" همچنان با محدودیت مواجه است. در بازار ارز، قیمت هر دلار آمریکا به حدود ۱۵۳ هزار تومان و قیمت سکه طلا به حدود ۱۶۰ میلیون تومان کاهش یافت، در حالی که شاخص بورس تهران رشد چشمگیری را ثبت کرد و به بیش از ۵ میلیون و ۱۰۰ هزار واحد رسید. مسعود پزشکیان، رئیس دولت جمهوری اسلامی، اعتراضات دیماه را قابل پیشگیری دانست و ریشه آن را در بیکاری، محرومیت و مشکلات روانی معترضان عنوان کرد. وزیر آموزش و پرورش نیز اعلام کرد استفاده از لباس فرم مدرسه سه ساله میشود و برگزاری هرگونه آزمون یا مصاحبه برای پذیرش دانشآموزان پایه هفتم در مدارس نمونه دولتی ممنوع است.
روابط خارجی و حقوق بشر
بنیاد عبدالرحمن برومند گزارش داد که از ابتدای ژانویه ۲۰۲۶ تاکنون ۷۴۶ مورد اعدام در ایران مستند شده که ۴۵ مورد آن مربوط به معترضان و زندانیان سیاسی است و عمدتا بر اساس "اعترافات اجباری" صورت گرفته است. جمهوری اسلامی در بحبوحه تفاهمنامه با آمریکا، قرارداد خرید ۲۰ بالگرد روسی را با شرکت "هلیکوپترز" روسیه امضا کرد. مدیرعامل روساتم نیز از بازگشت مرحلهای متخصصان روسی به نیروگاه بوشهر پس از کاهش خطر حملات نظامی خبر داد. پاکستان نیز اعلام کرد بازگشت ۳۰ شهروند ایرانی از جمله خدمه نفتکش توقیفشده "داوینا" را تسهیل میکند. همزمان، پنج کشتی تحریمشده ایرانی خط محاصره دریایی آمریکا در دریای عمان را پشت سر گذاشتهاند. پلیس بریتانیا نیز یک فرد دو تابعیتی ایرانی-بریتانیایی را به اتهام دست داشتن در آتشزدن یادبود "جاویدنامان انقلاب ملی ایرانیان" در لندن متهم کرد.