خلاصه کلی
توافق آمریکا و جمهوری اسلامی: امضا، مفاد و واکنشها
در پی اعلام تفاهم میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران برای پایان جنگ، تحولات و واکنشهای گستردهای در سطح بینالمللی و داخلی ایران شکل گرفته است. مقامات آمریکایی از جمله جیدی ونس، معاون رییسجمهور، و دونالد ترامپ، رییسجمهور، و در ایران محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، و مسعود پزشکیان، رییس دولت، این تفاهم را تایید کردهاند. بر اساس اظهارات پزشکیان و سخنگوی وزارت خارجه ایران، این تفاهمنامه قرار است روز جمعه در ژنو به امضای نهایی برسد و احتمالا دونالد ترامپ شخصا در این مراسم حضور خواهد داشت. قالیباف و عراقچی نیز از جمله حاضران احتمالی خواهند بود.
این تفاهمنامه شامل بندهایی چون رفع محاصره دریایی از سوی آمریکا، آزادسازی اموال بلوکه شده، و لغو تحریمهای فروش نفت و پتروشیمی ایران است. مقامات آمریکایی اعلام کردهاند که مذاکرات فنی در ۳۰ روز آینده آغاز و جزئیات بیشتر طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آتی منتشر خواهد شد. دونالد ترامپ نیز گفته که جمهوری اسلامی میتواند به غنیسازی اورانیوم «در سطوح پایین و غیرنظامی» ادامه دهد و آمریکا نظارت قوی خواهد داشت. خبر این توافق منجر به کاهش ۶ هزار تومانی بهای دلار و افزایش شاخص بورس تهران شد.
تنگه هرمز و اختلافات بر سر آن
مسئله بازگشایی تنگه هرمز و نحوه تردد کشتیها یکی از نکات مهم و مورد بحث این تفاهمنامه است. در حالی که مقامات آمریکایی و اروپایی از جمله جیدی ونس، رییس کمیسیون اروپا، رییسجمهور فرانسه و وزیر خارجه آلمان خواستار بازگشایی بدون قید و شرط و بدون دریافت عوارض این تنگه هستند و انتظار دارند در بلندمدت این وضعیت حفظ شود، گزارشهای داخلی ایران روایت متفاوتی دارند. خبرگزاری تسنیم به نقل از منبعی نزدیک به مذاکرهکننده ایرانی گزارش داده که تهران بندی را اضافه کرده که در صورت وقوع عملیات نظامی علیه ایران یا «جبهه مقاومت» (مانند لبنان)، مذاکرات هستهای متوقف و اجرای تفاهمنامه (شامل بازگشایی هرمز) نیز لغو خواهد شد. همچنین خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، با اعلام «تغییرات مهم» در متن نهایی، مدعی شده که حق حاکمیتی ایران و عمان بر تنگه هرمز تثبیت شده و ایران تنها برای ۶۰ روز عبور بدون هزینه را میپذیرد و پس از آن قصد دارد در ازای ارائه خدمات، عوارض دریافت کند. محمود نبویان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز از «تناقض درونمتنی» در خصوص آزادسازی پولها خبر داد و اشاره کرد که رفع محاصره دریایی آمریکا و بازگشایی هرمز توسط ایران باید «بلافاصله پس از امضای توافق» اجرایی شود. این در حالی است که خبرنگار صداوسیما از بسته بودن تنگه هرمز توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران برای ۹۶ ساعت گذشته خبر داده و مرکز اطلاعات دریایی مشترک نیز سطح تهدید امنیتی در تنگه را «شدید» اعلام کرده است. سازمان دریانوردی تجاری بریتانیا نیز از دو حادثه تیراندازی و تلاش برای سوار شدن به کشتیها در نزدیکی سواحل یمن خبر داد.
واکنشهای داخلی و بینالمللی
در داخل ایران، مسعود پزشکیان این تفاهم را «افتخار بزرگی» برای کشور و «نیروهای مقاومت» دانست که با همراهی ۹۰ درصدی شورای عالی امنیت ملی حاصل شده است. محمد خاتمی، رییس دولت اصلاحات، نیز خواستار حمایت همگان از این توافق شد. در مقابل، برخی نمایندگان مجلس مانند ابوالفضل ابوترابی، مفاد تفاهمنامه را دارای الزامات حقوقی فراوان برای ایران دانستند و میثم ظهوریان نیز معتقد است ایران پس از جنگ، قویتر از پیش شده است. غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه، نیز این جنگ را «پیروزی ملت ایران» دانست.
در سطح منطقه و بینالملل، عربستان سعودی و امارات متحده عربی ضمن استقبال، خواستار پایبندی کامل به توافق، توقف اقدامات خصمانه و بازگشت آزادی کشتیرانی به تنگه هرمز شدند. اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، نیز بر لزوم تغییر اساسی رفتار ایران پیش از لغو تحریمها و پایان دادن به برنامه هستهای و موشکی ایران تاکید کرد.
در اسرائیل، این تفاهم با واکنشهای متفاوت و عمدتا منفی روبرو شده است. کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داد که این کشور در حال بررسی کاهش عملیات نظامی در جنوب لبنان است، اما جیدی ونس از اختلافات با نتانیاهو خبر داد. ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، و یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، تاکید کردند که این کشور طرف تفاهم نیست و از مناطق حائل در لبنان، سوریه و غزه خارج نخواهد شد و در صورت حمله ایران، پاسخ خواهد داد. ارتش اسرائیل همچنین از کشته شدن دو فرمانده حماس در غزه خبر داد و یک خودرو را در جنوب لبنان هدف قرار داد که به کشته شدن راننده آن منجر شد.
در همین حال، فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، از اعدام حداقل ۴۰ نفر از جمله ۱۸ معترض در ایران از دی ماه گذشته خبر داد و از «سرکوب بیرحمانه» مردم همزمان با جنگ انتقاد کرد.
مسائل داخلی ایران
در ۱۲ ساعت گذشته، حوادثی چون آتشسوزی در شهرک امید و میدان تجریش تهران گزارش شده است. پلیس اطلاعات تهران نیز از بازداشت سه نفر به اتهام توهین به مقدسات و «مدافعان وطن» در شبکههای اجتماعی خبر داد. کلاهک ۵۰۰ کیلویی یک موشک تاماهاوک که در اطراف ورامین سقوط کرده بود، خنثی شد. همچنین، خبرگزاری فارس از تداوم اختلالات در خدمات اینترنتی و غیرحضوری چهار بانک ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات خبر داد، در حالی که پیشتر شورای هماهنگی بانکها آن را ناشی از یک «حمله سایبری محدود» اعلام کرده بود.
سایر تحولات بینالمللی
دیوید سیمور، معاون نخستوزیر نیوزیلند، اعلام کرد که دولت این کشور به طور جدی در حال بررسی قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی است. در خصوص عراق، یک مقام اقلیم کردستان به ایراناینترنشنال گفت که ایران اعتراضی به انتخاب علی زیدی به عنوان نخستوزیر عراق نداشته و او را در دایره سیاسی خود میداند.